عبيد الله بن عبد الله ابن خرداذبه ( مترجم : سعيد خاكرند )
19
المسالك و الممالك ( فارسى )
نهروان اسفل ؛ گندم هزار كر ، جو هزار و دويست كر و ميزان ورق آن صد و پنجاه هزار درهم است . طسوج بادرايا و باكسايا داراى هفت رستاق و دويست و هفت زمين خرمنكوبى گندم و جو ؛ گندم چهار هزار و هفتصد كر ، جو پنجهزار كر و ميزان ورق آن سيصد و سى هزار درهم است . كورهء استان شاذفيروز مشتمل بر حلوان كه ماليات حلوان به اضافه جابارقه و اكراد از ورق به يك ميليون و هشتصد هزار درهم مىرسد . مبلغ وصول ماليات از سواد « عراق » اما مبلغ مالياتى كه اهل سواد ( عراق ) در گذشته به قباذ پادشاه ، فرزند فيروز پرداخت مىكردند صد و پنجاه ميليون درهم مثقال بود . عمر بن خطاب دستور داد تا سواد را مساحى كنند . طول آن از علث 100 و حربى 101 تا عبادان صد و بيست و پنج فرسخ و عرض آن از گردونه حلوان تا عذيب 102 به هشتاد فرسخ مىرسيد ، لذا مساحت آن سى و شش ميليون جريب برآورد شد . براى هر جريب گندم چهار درهم ، جو دو درهم ، نخل هشت درهم ، كرم شش درهم و رطاب شش درهم ماليات وضع كرد و بر پانصد هزار نفر از طبقات مختلف مردم جزيه مقرر نمود ، بنا بر اين عمر بن خطاب صد و بيست و هشت ميليون درهم و عمر بن عبد العزيز صد و بيست و چهار ميليون درهم ماليات از عراق وصول كردند . حجاج بن يوسف هجده ميليون درهم ماليات مقرر نمود كه به سبب فشار و ظلم او ، صد ميليون درهم از ماليات عراق كاسته شد و از اين هجده ميليون ، دو ميليون درهم را به عنوان وام به آنان ( مردم ) داد و خود شانزده ميليون درهم وصول كرد . حجاج كشتن گاو را به خاطر بهبود وضع كشاورزى و شخم زنى ممنوع ساخت . شاعر در اين زمينه گويد : شكونا اليه خراب السواد * فحرم جهلا لحوم البقر خراجى كه خسرو پرويز در سال هجدهم در مملكتش وصول كرد